علائم کمبود عناصر در مرکبات
علائم کمبود مواد مغذی در قسمتهای مختلف گیاه ظاهر میشوند که اغلب در برگها، میوهها و ریشهها دیده میشود. تحرک مواد مغذی از این نظر یک ویژگی مهم است. زیرا، مواد مغذی تحت فرآیند توزیع مجدد قرار میگیرند، به عنوان مثال، زمانی که گیاه از مرحله رویشی وارد فاز زایشی میشود میوه ها به عنوان اندام های فعال و جذب کننده عناصر هستند و بیشتر منابع به سمت میوه ها حرکت میکنند.
بر این اساس، مواد مغذی مختلف ممکن است بسیار کم تحرک(کلسیم و بر)، بسیار متحرک (N، P، K و Mg)، بیحرکت (Fe، Cu، Zn وMo) و کمی متحرک(S) طبقهبندی شوند. علائم کمبود عناصر در میوهها برای مواد مغذی بی حرکت مانند B و Ca مشاهده میشود. ایجاد علائم قابل مشاهده به دلیل اختلالات متابولیک است که قبل از شناسایی این علائم باعث تغییر در میکرومورفولوژی گیاهان میشود، به شکلی که به دنبال این تغییرات علائم روی برگ های جوان یا مسن تر یا میوه ها ظاهر میشوند.
هم کمبود و هم بیشبود بیش از حد مواد مغذی میتواند منجر به کاهش عملکرد محصول، همراه با کیفیت پایین میوه شود. علائم خفیف قابل رویت برگ، برای برخی از عناصر ضروری، بدون کاهش عملکرد در برخی از انواع مرکبات قابل تحمل و در برخی انواع غیر قابل تحمل است.
جدول نقش عناصر در گیاهان
| نام عنصر | نقش عناصر |
| نیتروژن(N) | سنتز پروتئین ها (رشد و عملکرد). |
| فسفر(P) | تقسیم سلولی و تشکیل ساختارهای پر انرژی مانند ATP |
| پتاسیم(K) | انتقال قندها، کنترل روزنه، کوفاکتور بسیاری از آنزیم ها، کمبود آن باعث افزایش ابتلا به بیماری های گیاهی میشود. |
| کلسیم(Ca) | کلسیم بلوک ساختمانی اصلی در دیواره های سلولی است و کمبود آن باعث افزایش بروز بیماریها میشود.
|
| گوگرد(S) | سنتز اسیدهای آمینه ضروری مانند سیستین و متیونین.
|
| منیزیم(Mg) | بخش مرکزی مولکول کلروفیل |
| آهن(Fe) | نقش در ساختار کلروفیل و آنزیم های فعال در انتقال الکترون واکنشهای فتوسنتز و تنفس |
| منگنز | در فرآیند فتوسنتز، سنتز آنزیمها و رسیدن میوهها است. |
| بر(B) | تشکیل دیواره سلولی. جوانه زنی و طویل شدن لوله گرده.
در متابولیسم و انتقال قندها شرکت میکند. |
| روی(Zn) | سنتز اکسین |
| مس(Cu) | تأثیر در متابولیسم نیتروژن و کربوهیدرات ها. |
| مولیبدن(Mo) | جزئی از آنزیم های نیترات ردوکتاز و نیتروژناز است. |
نقش نیتروژن
نیتروژن یکی از عناصر مغذی اولیه است که توسط ریشه مرکبات جذب میشود، معمولا به شکل آنیون نیترات( NO3). این ماده تشکیل دهنده اسیدهای آمینه، آمیدها، پروتئین ها، اسیدهای نوکلئیک، نوکلئوتیدها و کوآنزیم ها، هگزوزامینها و غیره است. این ماده مغذی به همان اندازه برای تقسیم سلولی خوب، رشد و تنفس ضروری است.
علائم کمبود نیتروژن
علائم کمبود نیتروژن به صورت شاخ و برگ سبز روشن تا زرد در کل درخت بدون هر گونه الگوی مشخص ظاهر میشود. با کمبود خفیف نیتروژن، شاخ و برگ سبز روشن خواهد بود که با تشدید کمبود به زرد تبدیل میشود. شاخه های رشد جدید معمولاً به رنگ سبز کم رنگ ظاهر میشود، اما با بزرگ شدن و سفت شدن شاخ و برگ تیره میشود. رگبرگهای میانی و جانبی زرد میشوند، در حالی که بقیه برگ با رنگ سبز معمولی باقی میماند.. کمبود نیتروژن همچنین باعث ایجاد زردی و برنزی شدن برگهای پیر میشود. کمبود نیتروژن رشد درختان و تولید میوه را محدود میکند، در حالی که کاربرد مقادیر بالای نیتروژن باعث رشد بیش از حد رویشی و تولید میوه کم میشود و کیفیت میوه را کاهش میدهد.
نقش فسفر
فسفر یکی از سه ماده مغذی اولیه است و توسط ریشه مرکبات به شکل ارتوفسفات (H2PO یا HPO42 ) جذب میشود. فسفر جزئی از فسفات های قند، اسیدهای نوکلئیک، نوکلئوتیدها، کوآنزیم ها، فسفولیپیدها، اسید فیتیک و غیره است. در واکنش های مربوط به ATP نقش کلیدی ایفا میکند. این عنصر برای بسیاری از فرآیندهای حیاتی درختان مرکبات مانند فتوسنتز، سنتز و تجزیه کربوهیدرات ها و انتقال انرژی در گیاهان ضروری است. فسفر به گیاهان کمک میکند تا انرژی حاصل از فتوسنتز را برای تشکیل دانه ها، رشد ریشه ها، سرعت بخشیدن به بلوغ و مقاومت در برابر تنش ها ذخیره و استفاده کنند.
نقش پتاسیم در گیاه
پتاسیم به عنوان کوفاکتور برای ۴۰ یا تعداد بیشتری از آنزیمها مورد نیاز است. برای بسیاری از عملکردهای فیزیولوژیکی دیگر مانند تشکیل قندها و نشاسته، سنتز پروتئین ها، تقسیم و رشد طبیعی سلولی، خنثی سازی اسیدهای آلی، تنظیم عرضه دی اکسید کربن با کنترل باز شدن روزنه و بهبود کارایی مصرف قند، غلبه بر استرس محیطی مورد نیاز است. مانند مقاومت به سرمازدگی با کاهش پتانسیل اسمزی شیره سلولی. با توجه به نسبت بالاتر اسیدهای چرب غیراشباع به اشباع، نقش در ایجاد تحمل به خشکی، تنظیم تعادل آب داخلی سلول، تنظیم جریان سدیم در پلاسمالمای سلولهای ریشه، و حذف کلرید از طریق انتخاب ریشههای فیبری توسط پتاسیم.
علائم کمبود پتاسیم در درختان مرکبات
علائم اولیه کمبود پتاسیم معمولاً به شکل توقف رشد شاخ و برگ، برنزی و کدر شدن برگها است. در شرایط کمبود حاد K، برگها چروک و پیچ خورده میشوند و به دلیل عدم استحکام مکانیکی، تنها شاخههای جانبی ضعیف جدید ظاهر میشوند. علائم دیگر عبارتند از: کاهش اندازه میوه یا پوست بسیار نازک با بافت صاف، ریزش زودرس میوه ها، سوختن نوک و نواحی نزدیک حاشیه برگ ها، ظهور لکه های زرد رزینی، و خمیده شده شاخه ها.
تاثیر پتاسیم در شکل و کیفیت پوست میوه مرکبات
در اثر کمبود پتاسیم پوست میوه ها نازک شده و صاف تر میشود، مستعد ابتلا به بیماریها میشود. همچنین کمبود پتاسیم سبب ایجاد چین و چروک، اختلالات پوستی، ترک خوردگی آلبدو و ایجاد شیارهای فرورفته باریک در سطح پوست شده و پوست میوه به راحتی از بین میرود. همچنین باعث ایجاد شکاف طولی در پوست میوه میشود. همچنین باعث محو شدن کلروفیل به صورت لکهای، در نیمه انتهایی برگ میشود. این لکه ها در ابتدا زرد کم رنگ به نظر میرسند، اما بعداً به رنگ برنزی عمیق میشوند، گسترش یافته و به هم میپیوندند، و نوک برگها قهوه ای میشوند.
نقش کلسیم در گیاه
کلسیم یکی از عناصر مغذی ثانویه است که توسط ریشه گیاهان به صورت Ca2+ جذب میشود. کلسیم جزئی از لاملای میانی دیواره سلولی به صورت پکتات کلسیم است. به عنوان یک کوفاکتور توسط برخی آنزیم های دخیل در هیدرولیز ATP و فسفولیپیدها مورد نیاز است. کلسیم یک عنصر مهم برای توسعه و عملکرد ریشه است. یکی از اجزای دیواره سلولی؛ و برای انعطاف پذیری کروموزوم و تقسیم سلولی لازم است. کاهش فعالیت آنزیم پیروات کیناز به عنوان یک شاخص کمبود کلسیم در نظر گرفته می شود.
علائم کمبود کلسیم در مرکبات
کمبود کلسیم عمدتاً با محو شدن کلروفیل در امتداد حاشیه برگ و بین رگبرگهای اصلی مشخص میشود، به ویژه در ماههای سرد. لکه های کوچک نکروزه (مرده) در نواحی کم رنگ برگ توسعه پیدا میکند. برگهای انتهایی نوک شاخه قدرت رشد خود را از دست میدهند و ضخیم و کوچک میشوند. همچنین میوه های مرکبات کوچک با وزیکولهای کم آب وچروکیده هم از علائم کمبود کلسیم در مرکبات است.
نقش عنصر منیزیم در گیاهان
منیزیم یکی دیگر از درشت مغذی های ثانویه است که به صورت Mg+2 جذب میشود. منیزیم جزء مرکزی مولکول کلروفیل است. تعداد زیا